ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ:

Χαρά Λεδάκη, για το free press περιοδικό Serious (τεύχος Μαρτίου)

Ο Άρης Χατζηστεφάνου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1977 και είναι απόφοιτος του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι ο δημιουργός της ραδιοφωνικής εκπομπής Infowar του ΣΚΑΪ, μια εκπομπή πολιτικής ανάλυσης και θέσης, όπως την χαρακτηρίζει κι ο ίδιος. Έχει εργαστεί στην ελληνική υπηρεσία του BBC,σε εφημερίδες όπως "Η Ημερησία" και "Η Καθημερινή", καθώς και με αρκετά περιοδικά και ραδιοφωνικούς σταθμούς, ενώ έχει εκδώσει και δυο βιβλία. Ως φωτογράφος και δημοσιογράφος έχει πραγματοποιήσει αποστολές σε τουλάχιστον 40 χώρες και φωτογραφίες του έχουν δημοσιευτεί σε αρκετά ελληνικά περιοδικά κι έντυπα του εξωτερικού. Με αφορμή την ομιλία του «Η διεθνής εμπειρία στην αντιμετώπιση της κρίσης», που πραγματοποιήθηκε στη Σύρο, μοιράστηκε μαζί μας τη δημοσιογραφική του άποψη σχετικά με την οικονομική κρίση που περνάει η χώρα μας.

>Πολλοί σας έμαθαν μέσω της εκπομπής σας «Infowar» στον ΣΚΑΪ. Πως θα περιγράφετε με δυο λόγια την εκπομπή, σε κάποιον που δεν την έχει υπ' όψιν του;

Γενικά το Infowar ξεκίνησε ως ραδιοφωνική εκπομπή, γιατί υπήρξε ενδιάμεσα και τηλεοπτική, πάντα στον ΣΚΑΪ. Ήτανε μια συνέχεια της δομής εκπομπών που ακολουθούσαμε στο BBC, η οποία όμως έβγαλε αυτή τη μάσκα της λεγόμενης αντικειμενικότητας, ότι πρέπει να υπάρχουν και οι δύο πλευρές, η οποία κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχει. Η πραγματικότητα είναι αντικειμενική, όμως η περιγραφή της από έναν δημοσιογράφο πάντα είναι χρωματισμένη λιγότερο ή περισσότερο. Κι εγώ προτίμησα να είναι στο περισσότερο και να είναι καθαρά μια εκπομπή θέσης.

Ουσιαστικά, προσπάθησα αρχικά να εξαντλήσω το όριο του ραδιοφώνου, το οποίο δεν το εκμεταλλευόμαστε δυστυχώς αρκετά στην Ελλάδα. Κι αυτό, λόγω πίεσης και του κόστους που μπορεί να έχει μια τέτοια εκπομπή, επειδή συνδυάζει μουσική με ηχητικά ντοκουμέντα. Κι από εκεί και πέρα, επειδή πήγε καλά μας είπαν «Κάντε την τηλεοπτική», όπου μας ρίξανε λίγο στα βαθιά γιατί πάντα εγώ με ραδιόφωνο είχα σχέση. Κι ενώ δεν υπήρχε η εμπειρία, σχηματίστηκε μια πολύ καλή ομάδα με σκηνοθέτη τον Χρήστο Καρακέπελη, που κατάφερε να φέρει αυτό το ραδιοφωνικό λόγο στην τηλεόραση. Ουσιαστικά είναι μια εκπομπή πολιτικής ανάλυσης και θέσης.

Τώρα, η συνήθης ερώτηση σ' αυτό είναι «Γιατί σας αφήνουν;» ή «Καταφέρνει να είναι τόσο διαφορετική από άλλες;». Νομίζω τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης έχουν πάντα τέτοια παράθυρα, ωστόσο σηκώνει πολύ συζήτηση γιατί κάποιος να θέλει μια τέτοια εκπομπή. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι είσαι άλλοθι ενός ολόκληρου συστήματος και προβάλλεις και τη διαφορετική άποψη, εξυπηρετώντας όμως ουσιαστικά τον ίδιο τον μηχανισμό, δίνοντάς του βαλβίδες εκτόνωσης. Κάποιοι άλλοι πάλι, θεωρούν ότι κάτι διαφορετικό περνάει πάντα κι αν βρεις τα κανάλια να πεις μια διαφορετική άποψη θα την δεχτούν. Φαντάζομαι πως ισχύει κάτι ανάμεσα στα δύο.

>Ποια ήταν τα ερεθίσματα που σας ώθησαν να ακολουθήσετε το επάγγελμα του δημοσιογράφου; Τι σας προσφέρει και τι σας στοιχίζει το συγκεκριμένο επάγγελμα;

Δεν ξέρω πώς ακριβώς ξεκίνησε, αυτά είναι και λίγο τυχαία. Ενώ ήμουν ακόμη στο Λύκειο, βρέθηκα να δουλεύω στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΙ, πήγαινα ουσιαστικά Σαββατοκύριακα και γιορτές κλέβοντας χρόνο. Κι όλοι μου έλεγαν «Φύγε παιδάκι μου», όπως συμβουλεύει δηλαδή κάθε δημοσιογράφος με το που έρχεται κάποιος νέος, η πρώτη αντίδραση είναι «Φύγε τώρα που είναι καιρός». Έπειτα κολλάς όμως, είναι εν μέρει ναρκωτικό και κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι είσαι και ανειδίκευτος για οτιδήποτε άλλο. Εγώ πρώτα ξεκίνησα να δουλεύω και μετά αποφάσισα τι θα σπουδάσω, χωρίς να περιμένω όμως κάτι από αυτές τις σπουδές. Πήγα στο Πολιτικών Επιστημών, το τμήμα με τη μεγαλύτερη ετεροαπασχόληση στην Ελλάδα, αλλά το ήθελα γιατί μου άρεσε το περιεχόμενό του. Και μετά ...; μπλέκεις και δε μπορείς να φύγεις. Ουσιαστικά, δεν είναι καλό, είναι κάτι που δεν το συνιστά κανείς, και το ότι δε φεύγουν κιόλας οι δημοσιογράφοι ίσως να εξηγεί και κάτι άλλο..!

>Στο χώρο της δημοσιογραφίας, όπως και σε πολλούς άλλους τομείς, επικρατεί πλέον απαξίωση. Για ποιο λόγο πιστεύετε ότι συμβαίνει αυτό; Συμφωνείτε με αυτή τη στάση του κόσμου και αν ναι, υπάρχουν εξαιρέσεις;

Σίγουρα υπάρχουν εξαιρέσεις, αλλά απο τη γενική εικόνα κρίνεται ένας κλάδος και προφανώς η εικόνα που δίνει προς τα έξω είναι κατάπτυστη. Κι ενώ η συζήτηση σε αυτά τα θέματα περιστρέφεται πάντα στο αν υπάρχει λογοκρισία, στο πως τα μέσα ενημέρωσης ελέγχουν πολιτικά το λόγο του δημοσιογράφου, για μένα η μεγαλύτερη απειλή είναι η ίδια η εμπορευματοποίηση της είδησης. Αυτό που με ενοχλεί περισσότερο, είναι για παράδειγμα σε μια σύσκεψη που παλιά θα ήταν καθαρά δημοσιογραφική, ότι πλέον θα έρθει και το εμπορικό τμήμα μέσα. Το οποίο εμπορικό τμήμα, θα καθορίσει την είδηση σε τελική ανάλυση, θα σου πει ότι "δε μπορώ να έχω το θέμα με τη δυστυχία στην Αφρική γιατί θέλω να βάλω στη δεξιά σελίδα διαφήμιση" ή "δε θα μπορέσω να βάλω τη συγκεκριμένη φωτογραφία στην αριστερή σελίδα γιατί δεν κολλάει με τη διαφήμιση στη δεξιά".

Σαφώς, όλο αυτό μπλέκεται ουσιαστικά και με όλη την ιστορία του τί εκπροσωπούν τα σύγχονα μέσα ενημέρωσης. Δουλεύουν σε δυο επίπεδα: απ' τη μία πουλάνε "λιανική", δηλαδή πουλάνε ως εμπόρευμα την είδηση σε ένα κοινό - αυτό μερικές φορές είναι θετικό, καθώς σημαίνει ότι δέχονται ερεθίσματα απ' το κοινό, προσπαθούν να δουν τι θέλει ο κόσμος. Από την άλλη, δεν παύουν να εκπροσωπούν συγκεκριμένες οικονομικές ελίτ σε κάθε χώρα και κάθε φορά ισορροπούν ανάμεσα σ' αυτά τα δύο, με καταστροφικά αποτελέσματα.

Προσωπικά, το έζησα αρκετά στο Δεκέμβρη του 2008, στον οποίο τα μέσα ξεκίνησαν κατά την άποψή μου να πουλάνε λιανική, όπου αφουγκράστηκαν στην αρχή τον κόσμο. Έδωσαν μάλιστα και μια θετική δυναμική στα γεγονότα, λέγοντας κάτω απ' την πίεση κάποια πράγματα που δεν θα τα έλεγαν διαφορετικά. Όταν άρχισαν όμως να απειλούνται οι ιδιοκτήτες τους ως τμήματα αυτής της ελίτ, είδαμε και αυτή τη στροφή στο πως αντιμετώπισαν το Δεκέμβρη. Νομίζω ότι αποτελεί πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα για τα δύο πόδια στα οποία πατάνε σήμερα τα μέσα ενημέρωσης.

>Όσον αφορά την εκδήλωση «Η διεθνής εμπειρία στην αντιμετώπιση της κρίσης», πιστεύετε πως τέτοιου είδους ενέργειες μπορούν να βοηθήσουν στο πρόβλημα της οικονομικής κρίσης; Τι θα λέγατε σε κάποιον, ώστε να τον πείσετε να συμμετέχει πιο ενεργά σε όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας;

Ουσιαστικά, αυτό που θέλω να πω και στην εκδήλωση είναι ότι οι χώρες που την πάτησαν περισσότερο είναι αυτές που κατάφεραν να πείσουν τον κόσμο ότι δεν υπάρχει εναλλακτική. Και εδώ έπαιξαν πολύ καθοριστικό ρόλο τα ΜΜΕ ως τμήματα των ελίτ που προστατεύουν τα δικά τους συμφέροντα. Αυτό είναι που πρέπει να σπάσει, το ότι είναι ένας μονόδρομος που δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα άλλο, και ο καλύτερος τρόπος για να σπάσει είναι να φέρουμε παραδείγματα από το εξωτερικό. Νομίζω πολύ στοχευόμενα μας τα κρύβουν... Η Ελλάδα δεν έχει καμία παράδοση στο διεθνές ρεπορτάζ και αυτό είναι καταστροφικό, το βλέπουμε τώρα ότι δεν καταλάβαμε τι γινότανε όλα αυτά τα χρόνια στην Αργεντινή, τι γινότανε στη Ιρλανδία, τι γίνεται τώρα στην Ισλανδία ή τι είχε γίνει στον Ισημερινό. Μας τα έκρυψαν όλα αυτά, είναι και ένας λόγος που μας οδήγησε σε αυτήν την κατάσταση. Ο κόσμος δεν έχει ακούσει κάποια εναλλακτική λύση και τέτοιες εκδηλώσεις σίγουρα είναι μια προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση.

> Ποια είναι η άποψή σας για την εμπλοκή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην Ελλάδα; Πώς φτάσαμε ως εδώ; Θεωρείτε ότι υπάρχει διέξοδος;

Είναι τεράστια συζήτηση το πώς φτάσαμε ως εδώ, γενικά η άποψή μου αν θα μπορούσα να τη συμπυκνώσω είναι ότι ζούμε μια δομική κρίση του οικονομικού συστήματος, η οποία μεταφράζεται σε κάθε περιοχή και κάθε χώρα με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Δηλαδή, στην Ευρώπη μας ήρθε ως κρίση της Ευρωζώνης, στην Ελλάδα μετουσιώθηκε περαιτέρω σε κάτι διαφορετικό και είδαμε τα ειδικά χαρακτηριστικά του χρέους. Το ΔΝΤ ήταν και παραμένει ο χωροφύλακας και ο προστάτης των τραπεζών και συγκεκριμένων δομικών συμφερόντων και ως τέτοιο ήρθε στην Ελλάδα, ήρθε να σώσει ουσιαστικά τις Ευρωπαϊκές τράπεζες.Τις τράπεζες δηλαδή του κέντρου, που απειλούνταν γιατί είχαν εκτεθεί πολύ στην περιφέρεια της Ευρώπης.

Γενικά, έχουμε δει ότι από όπου πέρασε το ΔΝΤ ισοπέδωσε τα πάντα, προκάλεσε τρομακτική φτώχεια, την οποία αρχίζουμε να τη βλέπουμε και στα αστικά κέντρα της Ελλάδας πλέον. Το ότι με το που ήρθε το ΔΝΤ -και αυτό δεν το ξέρει πολύς κόσμος- έπεσαν τηλέφωνα από ξένες ανθρωπιστικές οργανώσεις που μέχρι πρότινος δούλευαν στην υποσαχάρια Αφρική και είπαν «ετοιμαζόμαστε να ανοίξουμε γραφεία» κι ελληνικές οργανώσεις όπως οι Γιατροί του Κόσμου που δραστηριοποιούνταν στην Ουγκάντα είπαν "ερχόμαστε στην Αθήνα γιατί βλέπουμε κοινά προβλήματα", είναι νομίζω ενδεικτικό της απόλυτης καταστροφής που φέρνει σε κάθε του κίνηση.

Λύσεις στο πρόβλημα έχουν προταθεί, ο κοινός παρανομαστής είναι ότι δεν υπάρχει εύκολη λύση, όποιο δρόμο κι αν ακολουθήσουμε είναι ματωμένος. Ωστόσο, έχουν υπάρξει προτάσεις όπως το τρίπτυχο της στάσης πληρωμών απ' το ευρώ κι εθνικοποίησης των τραπεζών, που όταν το έλεγε κάποιος πριν από τέσσερις πέντε μήνες όλοι έλεγαν «Τι λες, δε γίνεται κάτι τέτοιο». Πλέον, αρχίζουν mainstreamοικονομολόγοι να λένε ότι "δε μπορείτε να μείνετε σε μια τέτοια Ευρωζώνη που σας προκάλεσε το πρόβλημα, δε μπορείτε να αποπληρώσετε αυτό το χρέος οπότε πρέπει να γίνει κάποια διαπραγμάτευση". Δεν είναι ο σοσιαλισμός ή ο κουμμουνισμός που έρχεται ξαφνικά, είναι ένα πολύ πρακτικό ζήτημα που μπορεί να λυθεί.

Όλα αυτά νομίζω, μπορούν να γίνουν είτε με θετικούς είτε με αρνητικούς τρόπους. Δηλαδή, εάν η παύση πληρωμών επιβληθεί απ' έξω, μπορεί να είναι καταστροφική για τον κόσμο στην Ελλάδα. Πρέπει εμείς να την επιβάλλουμε, όπως ο κόσμος την επέβαλλε στην Αργεντινή ή στον Ισημερινό. Και για όλα αυτά, χρειάζεται να έρθει ο κόσμος στο προσκήνιο, να είναι αυτός ο πρωταγωνιστής. Πάνω σ΄ αυτό υπάρχει μια πολύ συγκεκριμένη πρωτοβουλία, να δημιουργηθεί μία επιτροπή λογιστικού ελέγχου, δηλαδή να ανοίξουν τα βιβλία. Είναι κάτι που έγινε στον Ισημερινό. Να δούμε πού χρωστάμε, με ποιους όρους έχουν συναφθεί αυτά τα δάνεια. Αυτό θα μας δείξει ότι κάποια είναι παράνομα και εντάσσονται σ' αυτό που λέγεται «απεχθές χρέος», το οποίο δικαιούμαστε να μην αποπληρωθεί.

>Με ποιούς τρόπους πιστεύετε ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί η κατάσταση της χώρας; Αν θέλατε να δώσετε ένα μήνυμα στον κόσμο, ποιο θα ήταν αυτό;

Το μήνυμα το οποίο μπορεί να παρερμηνευτεί, είναι ότι οι χώρες που κατάφεραν να ξεφύγουν και από το ΔΝΤ και από οποιαδήποτε αντίστοιχο, έλυσαν τα προβλήματά τους στο δρόμο. Δυστυχώς με τρομακτική βία, αλλά υπάρχει και η βία που ασκείται και μας έχουν μάθει να μην την θεωρούμε βία, δηλαδή η βία αυτή τη στιγμή του ΔΝΤ, της Τρόικας, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ίδιας της κυβέρνησης. Μαζί δουλεύουν, είναι μια αόρατη συστημική βία, η οποία πρέπει κάπως να απαντηθεί.

Οι χώρες που τα κατέφεραν, τα κατάφεραν στον δρόμο. Συγκεκριμένα η Αργεντινή, δυστυχώς είχε είκοσι τρείς νεκρούς μέχρι να πει ο Κίρχνερ σταματάω τη συνεργασία με το ΔΝΤ, ο Ισημερινός αντίστοιχα, ακόμη και στην Ισλανδία που τους είχαμε ξεχασμένους, κατέβηκαν στον δρόμο και έκαναν το δημοψήφισμα όπου είπαν τελικά «δεν πληρώνουμε αυτούς που κερδοσκόπησαν εναντίον μας». Φοβάμαι ότι χρειάζεται μια πολύ δυναμική απάντηση, γιατί εξίσου δυναμική είναι η κατάσταση στην οποία μας έχουν φέρει.